კალათბურთი
კალათბურთი — გუნდური სპორტის სახეობა, რომელშიც ორი გუნდი, თითოეულში ხუთი მოთამაშით ცდილობს ქულები მოაგროვოს მოწინააღმდეგის კალათში ბურთის მოხვედრით ორგანიზებული წესების მიხედვით.1891 წელს სპრინგფილდის (მასაჩუსეტსი, აშშ) კოლეჯის ანატომიის მასწავლებელმა ჯეიმზ ნეისმიტმა დაამუშავა პირველი წესები და 1891 წლის დეკემბერს პირველი მატჩიც მოაწყო. მალე ახალი თამაში მთელმა ამერიკამ აღიარა, მოგვიანებით კი დანარჩენმა მსოფლიომაც გაიცნო.კალათბურთის სათამაშოდ იყენებენ მოედანს, რომლის ზომაა 28X15 მ. პირითი ხაზების შუა ადგილას სპეციალურ დგარებში დაყენებულია ფარები, რომლებზეც დამაგრებულია ლითონის რგოლებზე დაკიდებული უძირო ბადეები (კალათები). მანძილი იატაკსა და კალათს შორის 305 სმ-ია, თვითონ ფარის ზომებია 180X105 სმ ან 120X80 სმ, ასევე არსებობს ქუჩის კალათბურთის ფარი და სამოყვარულო კალათბურთის ფარი, რომლის ზომებიც განსხვავებულია. კალათის დიამეტრი 45 სმ-ია. ფარის წინ 625-ანი რადიუსით შემოსაზღვრულია 3-ქულიანი ტყორცნის არე და საჯარიმო ზონა. კალათბურთს თამაშობენ ტყავის, სინთეტიკური ტყავის ან სხვა სინთეტიკური მასალისაგან დამზადებული ბურთით. რომლის გარშემოწირულობა 74,5-78 სმ-ა, ხოლო მასა — 567-650 გრამი. მოთამაშეთა რაოდენობა ყოველ გუნდში 5-5 კაცით განისაზღვრება. თამაშის დროს ჩაგდებული ბურთისათვის გუნდს ერიცხება 2 ან 3 ქულა, ყოველი რეალიზებული საჯარიმო ტყორცნისათვის 1 ქულა, გამარჯვებულია ის გუნდი, რომელიც მეტ ქულას დააგროვებს. შეხვედრა შედგება ოთხი 10-წუთიანი (სუფთა დრო) მეოთხედისგან. მეოთხედებს შორის შესვენება 2 წუთია. გამონაკლისია შესვენება მეორე და მესამე მეოთხედებს შორის, რომელიც 15 წუთი გრძელდება. მატჩის ფრედ დამთვრების შემთხვევაში ინიშნება დამატებითი 5-წუთიანი ტაიმი (ან ტაიმები), გამარჯვებულის გამოვლენამდე. დაშვებულია ნებისმიერი რაოდენობის შეცვლები. ყველა შეცვლილ მოთამაშეს უფლება აქვს დაბრუნდეს მოედანზე. კალათბურთს ხელით თამაშობენ. დაშვებულია ბურთის ხელით ტარება, გადაცემა და ტყორცნა, როგორც ცალი, ასევე ორი ხელით. არ შეიძლება ორ ნაბიჯზე მეტის გადადგმა ბურთის დაუგდებლად, ბურთიანად ახტომა და დახტომა, მეტოქის საჯარიმო ზონაში სამ წამზე მეტხანს ყოფნა. გუნდს ბურთის მეტოქის ნახევარზე გადატანისათვის ეძლევა 8, ხოლო შეტევისათვის სულ — 24 წამი, რომლის გასვლის შემდეგ ბურთი მეტოქეს გადაეცემა. მწვრთნელს უფლება აქვს თითოეულ ტაიმში აიღოს ერთი წუთშესვენება (მეოთხეში — ორი). მოთამაშე ჯარიმდება ყველა ამ წესის დარღვევისათვის, აგრეთვე ბლოკირებისათვის და უხეში თამაშისათვის. მოთამაშე ჯარიმდება როგორც ჩვეულებრივი ჯარიმით, ასევე პერსონალური შენიშვნით. 5 პერსონალური შენიშვნის მიღების შემთხვევაში მოთამაშე ტოვებს მოედანს. ოთხი გუნდური შენიშვნის შემდეგ ყოველი ჯარიმა სრულდება საჯარიმო ტყორცნებით. ჩაგდებული საჯარიმო იძლევა 1 ქულას. თამაშის მსვლელობისას 2-ქულიან ზონიდან ჩაგდებული ბურთი ფასდება 2, ხოლო 3-ქულიანი ზონიდან ჩაგდებული - სამ ქულად.
ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია
ეროვნული საკალათბურთო ასოციაცია (NBA) არის პროფესიონალური საკალათბურთო ლიგა ჩრდილოეთ ამერიკაში, რომელიც შედგება 30 გუნდისგან (29 შეერთებულ შტატებში და 1 კანადაში). NBA არის ერთ-ერთი მთავარი პროფესიული სპორტული ლიგა შეერთებულ შტატებსა და კანადაში და ითვლება მსოფლიოში უმაღლეს პროფესიონალურ კალათბურთის ლიგად. NBA შეიქმნა 1949 წლის 3 აგვისტოს ამერიკის საკალათბურთო ასოციაციის (BAA) და ეროვნული საკალათბურთო ლიგის (NBL) შერწყმით. მოგვიანებით ლიგამ მიიღო BAA-ს ისტორია და მიიჩნია მისი დაარსება 1946 წლის 6 ივნისს, როგორც საკუთარი. 1976 წელს NBA და ამერიკის საკალათბურთო ასოციაცია (ABA) გაერთიანდნენ და NBA-ს ოთხი ფრენჩაიზია დაამატეს. NBA-ის რეგულარული სეზონი გრძელდება ოქტომბრიდან აპრილამდე, თითოეული გუნდი თამაშობს 82 თამაშს. ლიგის პლეი ოფის ტურნირი გრძელდება ივნისამდე, კულმინაციას NBA ფინალის ჩემპიონატის სერიით. 2020 წლის მდგომარეობით, NBA-ს მოთამაშეები არიან მსოფლიოში ყველაზე მაღალანაზღაურებადი სპორტსმენები საშუალო წლიური ხელფასით თითო მოთამაშეზე. NBA არის USA Basketball-ის (USAB) აქტიური წევრი , რომელიც აღიარებულია FIBA-ს (კალათბურთის საერთაშორისო ფედერაციის) მიერ, როგორც კალათბურთის ეროვნული მმართველი ორგანო აშშ-ში. ლიგის რამდენიმე საერთაშორისო, ასევე ინდივიდუალური გუნდის ოფისი არის მიმართული მისი სათავო ოფისებიდან Midtown Manhattan-ში, ხოლო მისი NBA Entertainment და NBA TV სტუდიები მიმართულია ოფისებიდან, რომლებიც მდებარეობს სეკაუკუსში, ნიუ ჯერსიში. NBA არის მეორე ყველაზე მდიდარი პროფესიული სპორტული ლიგა მსოფლიოში შემოსავლების მიხედვით ეროვნული საფეხბურთო ლიგის (NFL) შემდეგ. ბოსტონ სელტიკსს აქვს ყველაზე მეტი NBA ჩემპიონატი 18-ით და არის ლიგის მოქმედი ჩემპიონი, რომელმაც დაამარცხა Dallas Mavericks 2024 NBA ფინალში.
ევროლიგა
ევროლიგა, ოფიციალურად თურქეთის ავიახაზების ევროლიგა, არის ევროპული მამაკაცთა პროფესიონალური საკალათბურთო საკლუბო შეჯიბრი. ლიგა ფართოდ არის აღიარებული, როგორც ევროპის უმაღლესი დონის მამაკაცთა ლიგა. ლიგა შედგება 18 გუნდისგან, რომელთაგან 16-ს ეძლევა გრძელვადიანი ლიცენზია და wild cards , რაც ლიგას ნახევრად დახურულ ლიგად აქცევს. ლიგა პირველად ორგანიზებული იყო FIBA-ს მიერ 1958 წელს, შემდგომში ULEB-ის მიერ 2000 წელს და შემდეგ მხოლოდ ევროლიგის კალათბურთი. შეჯიბრი დაინერგა 1958 წელს, როგორც FIBA ევროპის ჩემპიონთა თასი (1996 წელს ეწოდა FIBA EuroLeague), რომელიც ფუნქციონირებდა FIBA-ს ქოლგის ქვეშ მანამ, სანამ ევროლიგის კალათბურთი შეიქმნა 2000-01 წლების სეზონისთვის. ფიბა ევროპის ჩემპიონთა თასი და ევროლიგა ერთნაირ შეჯიბრებად ითვლება, სახელის შეცვლა უბრალოდ რებრენდინგია. ევროლიგა არის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული შიდა სპორტული ლიგა მსოფლიოში, სადაც საშუალოდ 10,383 ესწრება ლიგის მატჩებზე 2023–24 წლების სეზონში. ეს იყო მეხუთე ყველაზე მაღალი პროფესიონალური დახურული სპორტული ლიგა მსოფლიოში (ყველაზე მაღალი შეერთებული შტატების ფარგლებს გარეთ) და მეორე ყველაზე მაღალი პროფესიონალური საკალათბურთო ლიგა მსოფლიოში, მხოლოდ ეროვნული საკალათბურთო ასოციაციის (NBA) შემდეგ. ევროლიგის ტიტული 22 კლუბს აქვს მოპოვებული, მათგან 14-ს არაერთხელ აქვს მოგებული. შეჯიბრში ყველაზე წარმატებული კლუბია მადრიდის რეალი, თერთმეტი ტიტულით.
ლოს-ანჯელეს ლეიკერსი
ლოს-ანჯელეს ლეიკერსი (ინგლ. Los Angeles Lakers) — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც აშშ-ის ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში გამოდის. ლეიკერსი არის წევრი წყნარი ოკეანის დივიზიონის, რომელიც დასავლეთ კონფერენციას ეკუთვნის. გუნდის სათამაშო ბაზა - სტეიფლზ ცენტრი მდებარეობს ლოს-ანჯელესში, რომელსაც ადგილობრივ მეტოქე - ლოს-ანჯელეს კლიპერსთან ერთად იყოფს, ასევე მოედანში ასპარეზობს NHL წარმომადგენელი - ლოს-ანჯელეს კინგსი. ლეიკერსი არის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული გუნდი NBA-ს ისტორიაში, რომლებსაც მოგებული აქვთ 16 ჩემპიონის ტიტული, უკანასკნელი მათგანი კი 2010 წელს მოახერხეს. 2012 წლის მონაცემებით კი, ლეიკერსი არის ყველაზე ღირებული NBA გუნდი ფორბსის მონაცემებით, რომელშიც 900 მილიონ $ არის შეფასებული.1999-00 წლების სეზონი ნამდვილად ლეიკერსის წელი იყო, რეგულარული მან მოიგო 67-15 შედეგით და მოიპოვა მოედნის უპირატესობა ყველა გუნდთან. შაკი გახდა რეგლარულის და ოლ სტარის MVP, სადაც იგი უკვე მეორედ მონაწილეობდა თანაგუნდელ კობი ბრაიანტთან ერთად. მიუხედავად რეგულარულში დომინირებისა პლეი-ოფი საკმაოდ რთული აღმოჩნდა გუნდისთვის, კონფერენციის ფინალის მეშვიდე თამაშში იგი გავარდნის რეალური საფრთხის წინაშე იდგა, როდესაც მესამე მეოთხედს აგებდა 17 ქულით თუმცა სასწაულებრივი შემობრუნების შედეგად მაინც მოიპოვეს გამარჯვება პორტლენდზე და გავიდნენ ფინალში სადაც ექვს თამაშში დაამარცხეს რეჯი მილერი და მისი ინდიანა. შაკილ ო’ნილი გახდა ფინალის MVP და შეიქმნა თამაშის ისტორიაში მხოლოდ მესამე მოთამაშე რომელმაც მიიღო რეგულარულის, ოლსტარის და ფინალის უძვირფასესი მოთამაშის წოდება. კობი ბრაიანტი არჩეული იყო მეორე ყველა დაცვით გუნდში და იგი გახდა ყველაზე ახალგაზრდა კალათბურთელი რომლის დაცვითი უნარები ამგვარად იქნა დაფასებული. 2000-01 სეზონისთვის გუნდი გეგმავდა ზედიზედ მეორე ჩემპიონობას, თუმცა ფიშერის, ბრაიანტის და ონილის ხშირმა ტრავმებმა არ მისცეს მათ საშუალება რეგულარულის ისეთივე წარმატებით ჩატარებისა როგორც ეს წინა წელს იყო. თუმცა ყველა მოთამაშის გამოჯანმრთელების შემდეგ, მოყოლებული 3 აპრილიდან როდესაც მოუგეს იუტა ჯაზს გუნდმა პირველად მხოლოდ ფინალის გახსნით თამაშში წააგო, როდესაც მოულოდნელად დათმო თამაში ალენ აივერსონის ფილადელფიასთან. მომდევნო 4 თამაშის მოგებით ლოს ანჯელეს ლეიკერსი ზედიზედ მეორედ გახდა ლიგის გამარჯვებული. ო’ნილი კვლავ უძვირფასეს მოთამაშედ აღიარეს დიდებული საშუალო შედეგით 33 ქულა, 16 მოხსნა. 2001-02 სეზონში შემადგენლობის ცვლილებების (გუნდიდან წავიდნენ ჰარპერი, გრანტი და სხვ.; მოვიდნენ ლინდსი ჰანტერი, ტავაკი უოლკერი, მიჩ რიჩმონდი), და შაკის და ფიშერის ხშირი ტრავმების გამო გუნდმა ვერ მოახერხა დივიზიონის და რეგულარულის მოგება, მისი 58-24 შედეგი მხოლოდ საკრამენტო კინგსს ჩამორჩა. ეს ორი გუნდი შეხვდნენ კიდეც ერთმანეთს კონფერენციის ფინალში, რომლის შვიდი თამაშიც ბოლო წლების საუკეთესო სერიად შეიძლება მივიჩნიოთ, სერია დასრულდა საკრამენტოში ლეიკერსის გამარჯვებით დამატებით ტაიმში ანგარიშით 112-106. საპირისპიროდ შედარებით ადვილად, ოთხ თამაშში, მოხერხდა ფინალში ნიუ ჯერს ნეტსის დამარცხება რის შედეგადაც ლეიკერსი ზედიზედ მესამედ გახდა ჩემპიონი, შაკილ ო’ნილი კი ფინალის უძვირფასესი მოთამაშე რითიც იგი გაუტოლდა მაიკლ ჯორდანს როგორც მხოლოდ ორი მოთამაშე რომლებმაც მოახერხეს ზედიზედ სამჯერ ფინალის MVP-ს ჯილდოს მიღება.
მადრიდის რეალი ბალონჩესტო
Real Madrid Baloncesto (ინგლ. Royal Madrid Basketball) არის ესპანური პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც დაარსდა 1931 წელს, როგორც Real Madrid CF მრავალ სპორტული კლუბის განყოფილება . ისინი თამაშობენ შიდა ლიგაში ACB-ში და საერთაშორისო დონეზე ევროლიგაში . ისინი ფართოდ განიხილება, როგორც ევროპის უდიდესი საკალათბურთო კლუბი . მადრიდის რეალი ამჟამად პირველ ადგილზეა ევროპის პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბების რეიტინგში . მადრიდის რეალი 2024–25 მადრიდის რეალის ბალონჩესტოს სეზონი მადრიდის რეალის ლოგო ლიგები ლიგა ACB ევროლიგა დაარსდა 1931 წლის 8 მარტი ; 93 წლის წინ ისტორია მადრიდის რეალი CF (1931–დღემდე) არენა WiZink ცენტრი ტევადობა 15000 მდებარეობა მადრიდი , ესპანეთი გუნდის ფერები თეთრი, იასამნისფერი, ნაცრისფერი მთავარი სპონსორი ავტოგმირი პრეზიდენტი ფლორენტინო პერესი მთავარი მწვრთნელი ჩუს მატეო გუნდის კაპიტანი სერხიო ლული ჩემპიონატები 11 ევროლიგა 4 საპორტას თასი 1 კორაჩის თასი 1 ევროთასი 5 საკონტინენტთაშორისო თასი 37 ესპანეთის ჩემპიონატი 29 ესპანეთის თასი 10 ესპანეთის სუპერთასი პენსიაზე გასული ნომრები 1 ( 10 ) საიტი www .realmadrid.com საშინაო მაისურიგუნდის ფერები მთავარი გასვლითი მაისურიგუნდის ფერები მოშორებით მადრიდის "რეალის" სპორტული ასოციაციის საფეხბურთო კლუბის მსგავსად , კალათბურთის გუნდი იყო ყველაზე წარმატებული თავის თანატოლებს შორის როგორც ესპანეთში, ასევე ევროპაში. Real Madrid CF არის ერთადერთი ევროპული სპორტული კლუბი, რომელიც გახდა ევროპის ჩემპიონი როგორც ფეხბურთში , ასევე კალათბურთში იმავე სეზონში. მადრიდის "რეალის" გუნდებმა ესპანეთის ლიგის რეკორდული 36 ჩემპიონატი მოიგეს , მათ შორის 7-ზედიზედ და 10-ზედიზედ მიმდევრობით. მათ ასევე მოიგეს რეკორდული 29 ესპანეთის თასის ტიტული, რეკორდული 11 ევროლიგის ჩემპიონატი , რეკორდული 4 საპორტას თასი და რეკორდული 5 საკონტინენტთაშორისო თასი . მადრიდმა ასევე მოიგო 3 სამმაგი გვირგვინი , რაც წარმოადგენს ეროვნული ლიგის, თასის და კონტინენტური ლიგის სამეულს, რომელიც მოიპოვა ერთ სეზონში. წლების განმავლობაში კლუბის რამდენიმე ვარსკვლავი ფეხბურთელი იყო: კარმელო კაბრერა , არვიდას საბონისი , დრაჟენ პეტროვიჩი , რუდი ფერნანდესი , სერხიო როდრიგესი , სერხიო ლული , ფელიპე რეიესი , სერჟ იბაკა , მირზა დელიბაშიჩი , დრაჟენ ჟიულან დალიპაჩი , დრაჟენ ანტონიო , ანტონიო დალიპა . ფერნანდო მარტინი , ალბერტო ჰერეროსი , დეიან ბოდიროგა და ლუკა დონჩიჩი . მადრიდის რეალს ასევე ჰყავს განვითარების კალათბურთის გუნდი, სახელად Real Madrid B , რომელიც თამაშობს სამოყვარულო დონის ესპანეთის მე-4 დონის ლიგაში EBA . ევროლიგის ტიტული 22 კლუბს აქვს მოპოვებული, მათგან 14-ს არაერთხელ აქვს მოგებული. შეჯიბრში ყველაზე წარმატებული კლუბია მადრიდის რეალი, თერთმეტი ტიტულით.